O'quv qo'llanmani my.gov.uz orqali ekspertizadan o'tkazish: xizmat narxi va muddati, ariza berish tartibi hamda ekspertlar baholaydigan 15 ta mezon ballari bilan.
O'quv qo'llanma yozish — ishning faqat yarmi. Qo'lyozma tayyor bo'lgach, u rasmiy maqomga ega bo'lishi uchun ekspertizadan o'tishi kerak. Ekspertizasiz nashr etilgan kitob attestatsiya, lavozimga tanlov yoki ilmiy unvonga talabgorlik hujjatlarida o'quv adabiyoti sifatida hisobga olinmasligi mumkin.
Yaxshi yangilik shundaki, bu jarayon endi to'liq elektron shaklda — my.gov.uz portali orqali amalga oshiriladi. Quyida qo'lyozmani tayyorlashdan arizani yuborishgacha bo'lgan yo'lni bosqichma-bosqich ko'rib chiqamiz.
Ekspertiza nima va nima uchun kerak?
Ekspertiza — o'quv adabiyotining mazmuni, ilmiy saviyasi va o'quv dasturiga mosligini vakolatli mutaxassislar tomonidan baholash jarayoni. U kitobning haqiqatan ham o'quv jarayonida foydalanishga yaroqli ekanini tasdiqlaydi.
Ekspertizadan o'tgan o'quv adabiyoti rasmiy maqom oladi va oliy ta'lim muassasalarida o'quv manbai sifatida foydalanish mumkin bo'ladi. Shu sababli tajribali mualliflar qo'lyozmani yozishning boshidayoq ekspertiza talablarini hisobga olib ishlaydi — keyin qayta yozishdan ko'ra bu ancha oson.
my.gov.uz dagi xizmat haqida asosiy ma'lumotlar
Portaldagi xizmat "O'quv adabiyotini ekspertizadan o'tkazish" deb nomlanadi. 2026-yil avgust holatiga ko'ra uning ko'rsatkichlari quyidagicha:
- Xizmat narxi: 927 000 so'm (2,25 BHM). Bazaviy hisoblash miqdori o'zgarganda summa ham o'zgaradi.
- Ko'rsatish muddati: 30 ish kuni
- Mas'ul tashkilot: O'zbekiston Respublikasi Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi
- Kimlar murojaat qila oladi: jismoniy shaxslar
- Huquqiy asos: Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 22-avgustdagi «Oliy ta'lim tashkilotlari talabalari uchun tayyorlangan o'quv adabiyotlarini ekspertizadan o'tkazish bo'yicha davlat xizmatini ko'rsatishning ma'muriy reglamentini tasdiqlash to'g'risida»gi 530-son qarori
- Aloqa: +998 (71) 207-03-43 (108)
Reglament nomidan ko'rinib turibdiki, xizmat oliy ta'lim tashkilotlari talabalari uchun tayyorlangan o'quv adabiyotlariga tegishli.
Xizmat portalda 15 mingdan ortiq marta ishlatilgan va foydalanuvchilar bahosi 5 balldan 4,46 ni tashkil etadi — ya'ni jarayon amalda ishlaydi va nisbatan tushunarli.
Xizmat sahifasi: my.gov.uz/uz/service/1278. Narx va muddat vaqt o'tishi bilan yangilanishi mumkin, shuning uchun ariza berishdan oldin rasmiy sahifadagi joriy ma'lumotni tekshirib oling.
Ariza berish tartibi
Jarayon to'liq onlayn kechadi va odatda quyidagi ketma-ketlikda boradi:
- 1-qadam. my.gov.uz portalida ro'yxatdan o'ting yoki mavjud hisobingiz bilan kiring. Kirish OneID (id.egov.uz) orqali amalga oshiriladi — elektron raqamli imzo (ERI) yoki boshqa identifikatsiya usuli kerak bo'ladi.
- 2-qadam. Xizmat sahifasini oching va "Ariza yuborish" tugmasini bosing.
- 3-qadam. Ariza shaklini to'ldiring: muallif ma'lumotlari, adabiyot nomi, turi, fan yo'nalishi va boshqa so'ralgan maydonlar.
- 4-qadam. Xizmat haqini to'lang.
- 5-qadam. Arizani yuboring va uning holatini portaldagi "Arizani tekshirish" bo'limi orqali kuzatib boring.
- 6-qadam. Natijani oling. Ekspert xulosasi PDF hujjat ko'rinishida keladi.
Portalda "Xizmatni olish uchun kerakli hujjatlar" bo'limida "Talab etilmaydi" deb ko'rsatilgan — ya'ni alohida qog'oz hujjatlar to'plamini idoraga olib borish shart emas. Shunga qaramay, qo'lyozmaning yakuniy elektron nusxasini va unga oid ma'lumotlarni oldindan tayyorlab qo'ygan ma'qul: ariza to'ldirish jarayonida ular so'ralishi mumkin, ariza to'ldirish esa o'rtacha 13 daqiqa vaqt oladi.
Ekspertlar qo'lyozmani qanday baholaydi: 15 ta mezon
Ekspertiza natijasi 100 ballik tizimda chiqariladi. Ekspert har bir mezon bo'yicha alohida ball qo'yadi va ular jamlanadi. Sizga keladigan PDF xulosa aynan shu jadval ko'rinishida bo'ladi: har bir mezon, uning maksimal balli va ekspert qo'ygan ball yonma-yon ko'rsatiladi. Mezonlar quyidagicha:
| T/r | Baholash mezoni | Maksimal ball |
|---|---|---|
| 1 | O'quv adabiyoti bakalavriat ta'lim yo'nalishi yoki magistratura mutaxassisligi shifri, nomi va ixtisoslikka mo'ljallanganligi | 5 |
| 2 | O'quv rejasi va dasturlariga to'la mos kelishi | 10 |
| 3 | Boblar, bo'lim va mavzularning muayyan izchillikda yoritilganligi | 5 |
| 4 | Jahon ilm-fani, texnika va texnologiyalarning eng so'nggi yutuqlari inobatga olinganligi | 10 |
| 5 | Soha va fanga oid milliy hamda xorijiy ma'lumotlar mantiqiy ketma-ketlikda bayon etilganligi | 5 |
| 6 | Nazariy va amaliy ma'lumotlar mukammal, puxta, ravon va ixcham ifoda qilinganligi | 10 |
| 7 | Tasvirli materiallar (rasmlar, grafiklar, jadvallar, blok-sxemalar) mavjudligi | 5 |
| 8 | Asosiy tushuncha hamda xulosalarning ta'riflari aniq va ravshan yozilganligi, atamalar umumiy qabul qilingan terminlarga mos ishlatilganligi | 15 |
| 9 | Talabalarning yoshi va psixologik xususiyatlari hisobga olinganligi | 5 |
| 10 | Talabalarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilganligi va mustaqil ta'lim olishga qiziqish uyg'otishi | 5 |
| 11 | O'quv adabiyotlar ro'yxatining yangilanganlik darajasi (2000 yildan keyin chop etilgan mahalliy va xorijiy adabiyotlar) | 5 |
| 12 | Mavzulardan so'ng qisqacha xulosa, nazorat va muhokama savollari (kamida 8-10 ta), tayanch iboralarning mavjudligi | 2,5 |
| 13 | Glossariy (izohli so'zlar) mavjudligi va uni bayon etish darajasi | 2,5 |
| 14 | Muallif tomonidan doktorlik (DSc) yoki nomzodlik (PhD) dissertatsiyasidan foydalanilganligi | 5 |
| 15 | O'quv adabiyotining mazmunan tugallanganligi | 10 |
| Jami | 100 | |
Qaysi mezonlar hal qiluvchi?
Ballar taqsimoti tasodifiy emas. Atigi beshta mezon umumiy bahoning 55 ballini, ya'ni yarmidan ko'pini tashkil qiladi:
- 15 ball — tushuncha va xulosalar ta'riflarining aniqligi hamda terminologiya izchilligi (8-mezon). Eng og'ir mezon shu.
- 10 ball — o'quv rejasi va dasturlariga to'la mos kelishi (2-mezon)
- 10 ball — jahon ilm-fani va texnologiyalarining so'nggi yutuqlari inobatga olinganligi (4-mezon)
- 10 ball — nazariy va amaliy ma'lumotlarning puxta, ravon va ixcham ifodalanishi (6-mezon)
- 10 ball — adabiyotning mazmunan tugallanganligi (15-mezon)
Shu sababli kuchni birinchi navbatda shu yo'nalishlarga qaratish kerak. Ayniqsa o'quv rejasiga moslik: bu mezon bo'yicha past ball qo'yilsa, umumiy natija bir zumda pasayadi va uni boshqa mezonlar hisobiga qoplash qiyin bo'ladi.
Jadvaldan kelib chiqadigan aniq talablar
Mezonlarning ayrimlari mavhum emas — ularni qo'lyozmani topshirishdan oldin oddiy tekshiruv ro'yxati sifatida ishlatish mumkin:
- Titul qismida ta'lim yo'nalishi yoki mutaxassislik shifri va nomi aniq ko'rsatilganmi? (1-mezon)
- Har bir mavzudan keyin qisqacha xulosa, tayanch iboralar va kamida 8-10 ta nazorat hamda muhokama savoli bormi? (12-mezon)
- Foydalanilgan adabiyotlar 2000-yildan keyin chop etilganmi — mahalliy va xorijiy manbalar bilan birga? (11-mezon)
- Glossariy — izohli so'zlar ro'yxati tuzilganmi? (13-mezon)
- Rasm, grafik, jadval va blok-sxemalar yetarlimi? (7-mezon)
- O'z PhD yoki DSc dissertatsiyangizdan foydalanganmisiz va bu matnda ko'rinib turibdimi? (14-mezon)
- Atamalar butun kitob davomida bir xil qo'llanilganmi? (8-mezon — eng ko'p ball beradigan mezon)
Bu ro'yxatdagi har bir band — yo'qotilishi mumkin bo'lgan ball. Ularning ko'pchiligini qo'lyozmani topshirishdan oldin bir kunda tuzatib olish mumkin.
Qo'lyozmani ekspertizaga qanday tayyorlash kerak
Ekspertiza natijasi ko'p jihatdan qo'lyozmaning tayyorlik darajasiga bog'liq. Quyidagilarni oldindan tartibga solib qo'ying:
- O'quv dasturiga moslik. Mavzular ketma-ketligi fan dasturi va soatlar taqsimotiga mos kelishi kerak — bu eng ko'p e'tibor qaratiladigan mezon.
- Tuzilma to'liqligi. So'z boshi, boblar, amaliy qism, nazorat savollari, glossariy, adabiyotlar ro'yxati va ilovalar joyida bo'lsin.
- Zamonaviy manbalar. Eskirgan adabiyotlarga tayanish qo'lyozmaning saviyasini pasaytiradi.
- Terminologiya izchilligi. Bir tushuncha butun kitob davomida bir xil atama bilan berilishi kerak.
- Originallik. Matnni oldindan antiplagiat tizimida tekshirib, hisobotni saqlab qo'ying.
- Texnik rasmiylashtirish. Jadval, rasm va formulalar raqamlangan hamda matnda havola qilingan bo'lsin.
- Til va uslub. Adabiy tahrir va korrekturadan o'tkazing — imlo xatolari umumiy taassurotni buzadi.
Darslikmi yoki o'quv qo'llanma?
Ariza to'ldirishda adabiyot turini to'g'ri ko'rsatish kerak, chunki talablar farq qiladi. Qisqacha:
- Darslik fan dasturini boshidan oxirigacha to'liq qamrab oladi va unga qo'yiladigan talablar yuqoriroq.
- O'quv qo'llanma darslikni to'ldiradi, ayrim mavzularni chuqurlashtiradi yoki amaliy mashg'ulotlarga mo'ljallanadi.
Batafsil taqqoslash: darslik va o'quv qo'llanma o'rtasidagi farq.
Ekspertizadan keyin nima bo'ladi?
Ijobiy xulosa olingach, kitobni nashrga tayyorlash bosqichi boshlanadi: nashriyot bilan shartnoma, UDK va BBK indekslarini belgilash, ISBN raqamini olish, maket va muqova dizayni, so'ngra bosmaxona.
Shundan keyingina kitob rasmiy ro'yxatdan o'tgan nashr hisoblanadi va uni hujjatlar to'plamiga ilova qilish mumkin bo'ladi.
Ko'p uchraydigan xatolar
- Qo'lyozma tugallanmagan holda ariza berish — ekspertiza yakuniy matn bo'yicha o'tkaziladi.
- Adabiyot turini noto'g'ri ko'rsatish (darslik o'rniga o'quv qo'llanma yoki aksincha).
- Mazmunning amaldagi o'quv dasturiga mos kelmasligi.
- Adabiyotlar ro'yxatining talab qilingan shaklda rasmiylashtirilmasligi.
- Antiplagiat tekshiruvini oxirgi paytga qoldirish.
- Muddatni noto'g'ri rejalashtirish — faqat ekspertizaning o'zi 30 ish kuni oladi, nashr esa alohida vaqt talab qiladi.
Yordam kerakmi?
Ilmiyxizmat.uz jamoasi qo'lyozmani ekspertiza talablariga moslashtirish, tuzilmani qayta qurish, adabiy va ilmiy tahrir, antiplagiat tekshiruvi hamda nashrga tayyorlash bo'yicha yordam beradi.
Batafsil: o'quv qo'llanma yozish xizmati va darslik yozish xizmati. O'quv qo'llanmaning tuzilmasi va talablari haqida esa alohida maqola bor: o'quv qo'llanma qanday yoziladi.
Eslatma: ushbu maqoladagi narx, muddat va tartib my.gov.uz portalida 2026-yil avgust holatiga ko'ra ko'rsatilgan ma'lumotlarga asoslanadi. Rasmiy talablar o'zgarishi mumkin — ariza berishdan oldin xizmatning rasmiy sahifasini tekshiring.